Greinasafn

2018
 »mars

 »febr˙ar
 »jan˙ar
2017
 »desember
 »nˇvember
 »oktˇber
 »september
 »ßg˙st
 »j˙lÝ
 »j˙nÝ
 »maÝ
 »aprÝl
 »mars
 »febr˙ar
 »jan˙ar
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
1994
1993
1992
1991
1990
1989

Articles in English

2.11.2016
JBH interview Scotland

Read more

14.9.2016
WHAT┤S WRONG WITH EUROPE ľ AND WHY DON┤T YOU FIX IT?

Read more

9.9.2016
WHAT CAN WE LEARN FROM THE NORDIC MODEL?

Read more

31.3.2016
HOW TO SAVE CAPITALISM FROM THE CAPITALISTS - AND DEMOCRACY FROM THE PLUTOCRATS?

Read more

15.2.2016
The Transition from totalitarianism to democracy: WHAT CAN WE LEARN FROM THE BALTIC ROAD TO FREEDOM AND POST-INDEPENDENCE EXPERIENCE?

Read more

All articles in English

29.3.2017

TvŠr ■jˇ­ir

Ůa­ er bullandi uppgangur Ý atvinnulÝfinu: Meira en 7% hagv÷xtur, gjaldeyrisvarasjˇ­urinn st˙tfullur, lÝti­ sem ekkert atvinnuleysi ľ reyndar v÷ntun ß vinnuafli, sem ■˙sundir innflytjenda redda. Hinir rÝku eru a­ ver­a Š rÝkari. Tuttugu ■˙sund fj÷lskyldur eiga meira en tvo ■ri­ju af ÷llum eignum. Bankarnir grŠ­a ß tß og fingri.

┴ sama tÝma er ßleitin umrŠ­a um fßtŠkt ß ═slandi. Lßglaunafˇlk lifir ekki af launum sÝnum. Sex ■˙sund b÷rn b˙a vi­ fßtŠkt ß degi hverjum. LÝfeyris■egar og ÷ryrkjar kvarta sßran undan kj÷rum sÝnum. Ungu kynslˇ­inni hefur ■vÝ sem nŠst veri­ ˙thřst. Ůa­ skortir Ýb˙­arh˙snŠ­i vi­ hŠfi. Fasteignaver­i­ rřkur upp Ý rjßfur. FŠstir hinna ungu eiga fyrir ˙tborgun. Leiguokri­ lŠsir unga fˇlki­ inni Ý fßtŠktargildru. Hin sÚrÝslenska ver­trygging lÚttir allri ßhŠttu af ˇfyrirsÚ­um ßf÷llum af fjßrmagnseigendum, en gerir hina skuldugu ß sama tÝma a­ skulda■rŠlum.

TvŠr ■jˇ­ir

Ůa­ eru tvŠr ■jˇ­ir Ý landinu. PˇlitÝkin snřst bara um ˇbreytt ßstand. Er ■a­ kannski bara logni­ ß undan storminum? Hvert er a­ leita eftir lausnum? ╔g ver­ Š sannfŠr­ari um, a­ vi­ eigum a­ leita fyrirmynda Ý reynslu frŠnd■jˇ­a okkar ß Nor­url÷ndum. NorrŠna mˇdeli­ nřtur n˙ almennt vi­urkenningar um vÝ­a ver÷ld sem fyrirmyndar■jˇ­fÚlag. LŠrum af ■vÝ.

äŮetta snřst allt um vald, kjßninn ■innô. Ůa­ fer ekki ß milli mßla, a­ vald eigenda fjßrmagns og fyrirtŠkja er rß­andi afl Ý kapÝtalÝsku hagkerfi. ┴kv÷r­unarvaldi­ um fjßrfestingar og framkvŠmdir er a­ stŠrstum hluta Ý h÷ndum fßmenns hˇps fjßrmagnseigenda. Valdi­ ß vinnumarka­num til a­ rß­a og reka er Ý h÷ndum ■eirra. Ef stÚttarfÚl÷g eru veikbur­a e­a jafnvel ekki til sta­ar, fŠr vinnandi fˇlk litlu sem engu rß­i­ um ■essar ßkvar­anir.

Ůetta ofurvald fjßrmagnseigenda hefur ß seinustu ßratugum nřfrjßlshyggjunnar vaxi­ raunhagkerfinu ľ og ■ar me­ flestum ■jˇ­rÝkjum ľ yfir h÷fu­. Fjßrmagnseigendur gera ˙t stjˇrnmßlaflokka til ■ess a­ gŠta hagsmuna sinna innan ■jˇ­rÝkja og Ý heimshagkerfinu. ═ ÷rrÝkinu Ýslenska sÚr SjßlfstŠ­isflokkurinn um ■essa hagsmunagŠslu. Eftir hrun S═S hefur pˇlitÝskt eignarhaldsfÚlag um arfleif­ S═S beitt Framsˇknarflokknum Ý sama skyni, Ý samstarfi vi­ SjßlfstŠ­isflokkinn.

Ef ■etta sam■jappa­a fjßrhagsvald nŠr pˇlitÝska valdinu undir sig lÝka, er lř­rŠ­i­ sjßlft Ý hŠttu. HŠttan er s˙, a­ lř­rŠ­i­ breytist Ý au­rŠ­i. Ůetta er a­ gerast fyrir augunum ß okkur, t.d. Ý BandarÝkjum Trumps og R˙sslandi P˙tÝns. S÷mu sˇlarmerkin sjßst n˙ ■egar ß ═slandi EngeyjarŠttarinnar.

NorrŠna mˇdeli­

Hva­ er svona merkilegt vi­ norrŠna mˇdeli­? Ůa­ er ■etta: HŠgri flokkar (hagsmunagŠslua­ilar sÚrhagsmuna) hafa lengst af veri­ ■ar Ý minnihluta; ■eir hafa ekki nß­ a­ s÷lsa pˇlitÝska valdi­ undir sig lÝka. Hinn pˇlitÝski armur verkalř­shreyfingarinnar ľ jafna­armannaflokkarnir ľ hefur veri­ Ý meirihluta ßratugum saman ß mˇtunarßrum hins norrŠna velfer­arrÝkis. ١tt hŠgri flokkar hafi st÷ku sinnum komist til valda skamma hrÝ­, hafa ■eir ekki haft bolmagn nÚ stu­ning almennings til a­ hrˇfla vi­ grundvallar■ßttum kerfisins.

Ůetta er einstakt Ý ver÷ldinni. Ůetta skřrir grundvallarmuninn, sem er ß norrŠna mˇdelinu annars vegar og hinu blanda­a hagkerfi einkarekstrar og opinberrar ■jˇnustu vÝ­ast hvar annars sta­ar- ■ar me­ tali­ ß ═slandi. S˙ sta­reynd, a­ jafna­armannaflokkurinn Ýslenski nß­i ■vÝ aldrei a­ ver­a rß­andi fj÷ldaflokkur, Ý nßnu samstarfi vi­ laun■egahreyfinguna, skřrir ■a­ lÝka, hvers vegna ═sland er ekki norrŠnt velfer­arrÝki, ■rßtt fyrir vi­leitni okkar til a­ stefna Ý ■ß ßtt.

MannrÚttindi ľ en ekki ÷lmusur: Ůa­ sem einkennir norrŠna velfer­arrÝki­ umfram ÷nnur Ý ■essum samanbur­i er, a­ rÚttur almennings til opinberrar ■jˇnustu er skilgreindur ß grundvelli mannrÚttinda. VÝ­ast hvar annars sta­ar er fremur um a­ rŠ­a ÷lmusur handa ■urfalingum. ┴ ■essu tvennu er reginmunur. ╔g er a­ tala um sj˙kratryggingar og heilbrig­is■jˇnustu, a­gengi a­ skˇlum, barnabŠtur, ellilÝfeyri o.s. frv. ═slendingar ■ekkja ■etta or­i­ vel af eigin reynslu.

T÷kum dŠmi: ┴ri­ 1936 tˇkst jafna­arm÷nnum, eftir langa barßttu, a­ leggja grunn a­ almannatryggingum. Me­ ■essari l÷ggj÷f var lag­ur grundv÷llur a­ velfer­arrÝki ß ═slandi. Upphaflega hugmyndin var, a­ allir ═slendingar, ßn tillits til efnahags og ■jˇ­fÚlagsst÷­u, skyldu njˇta ellilÝfeyris a­ lokinni starfsŠvi. Ůa­ var hugsa­ sem almenn mannrÚttindi. ═ framkvŠmd hefur ■etta aldrei tekist eins og upphaflega var til Štlast. Ă ofan Ý Š hefur ellilÝfeyririnn veri­ skertur me­ vÝsan til annarra tekna. ═ sta­ mannrÚttinda erum vi­ ■vÝ a­ tala um ÷lmusur handa ■urfalingum.

SkrÝpamynd

Ůegar sker­ingar af ■essu tagi eru rÚttlŠttar me­ vÝsan til grei­slna ˙r lÝfeyrissjˇ­um, sem ÷llum er skylt a­ eiga a­ild a­, og er eignarrÚttarvarinn skyldusparna­ur vi­komandi, er kerfi­ fari­ a­ lßta stjˇrnast af ge­■ˇttaßkv÷r­unum. DŠmin um ÷lmusur, sem eru skilyrtar ■vÝ, a­ vi­takandi sanni fßtŠkt sÝna, eru allt of m÷rg Ý Ýslenska kerfinu. Ůetta er Švinlega gert Ý sparna­arskyni. Ůar me­ hefur Tryggingarstofnun rÝkisins veri­ breytt Ý rukkunarstofnun rÝkisins. Og ■ar me­ getur ═sland me­ engu mˇti stßta­ af ■vÝ a­ vera norrŠnt velfer­arrÝki. Eftir Hrun h÷fum vi­ veri­ a­ fjarlŠgjast ■a­ Š meir.

Ůegar ■ar vi­ bŠtist, a­ ar­urinn af au­lindum ■jˇ­arinnar rennur til fßmenns hˇps einkaleyfishafa ß vei­iheimildum, Ý skjˇli pˇlitÝsks valds ľ en ekki til almanna■arfa; a­ ver­tryggingarkrˇnan ßsamt okur v÷xtum gerir stˇran hluta ■jˇ­arinnar a­ skulda■rŠlum; og skattbyr­in leggst me­ mestum ■unga ß millistÚttina, ß sama tÝma og rÝkisvaldi­ lŠtur ˇßtali­, a­ vi­skiptaelÝtan flři me­ fÚ sitt Ý skattaskjˇl og ßvaxti ■a­ Ý ˙tl÷ndum ľ ■ß skilst betur, hversu vÝ­s fjarri ■a­ er, a­ ═sland rÝsi undir nafni sem norrŠnt velfer­arrÝki. NŠr vŠri a­ lÝkja ■essu vi­ skrÝpamynd af amerÝskum kapÝtalisma.

Hva­ ■arf a­ gera til a­ breyta ■essu, er svo efni Ý a­ra grein.

Jˇn Baldvin Hannibalsson H÷furndur var forma­ur Al■ř­uflokksins 1984-96

Deila ß Facebook

Skrifa ummŠli

Nafn
Netfang
Skilabo­
Skrß­u inn ■etta or­
Ý ■ennan reit