| Greinasafn |
2010 |
| Articles in English |
11.3.2010 ICELAND AND THE CURRENT ECONOMIC CRISIS. POLITICAL COMPLICATIONS AND THE WAY FORWARD 14.8.2009 ICELAND AND THE EUROPEAN UNION 8.8.2009 POLITICAL FIRST-AID? Iceland and EU 20.7.2009 ICELAND: FROM CRISIS TO RECOVERY |
| All articles in English |
11.9.2009
UM KRIST OG KARL MARX. Svar til Arnórs Hannibalssonar
Það var Karl Marx, sem opnaði augu mín fyrir því eðli kapítalismans að beita valdi auðsins til að arðræna fátækt fólk og umkomulaust. Item, að samkeppnin um gróðann þýddi, að auðurinn mundi safnast á fáar hendur, á sama tíma og hinn stritandi lýður mundi búa við skort og harðræði. Í þessum punkti hafði Marx rétt fyrir sér. Þetta er raunsönn lýsing á ástandi heimsins enn í dag. Og ætti að hvetja alla góða menn til dáða við að koma böndum á ófreskjuna – kapítalismann – áður en verra hlýst af.
Heill og sæll, bróðir:
Takk fyrir tilskrifið. Ég læt mér nægja að sinni að gera eftirfarandi athugasemdir:
1.
Það var Karl Marx, sem opnaði augu mín fyrir því eðli kapítalismans að beita valdi auðsins til að arðræna fátækt fólk og umkomulaust. Item, að samkeppnin um gróðann þýddi, að auðurinn mundi safnast á fáar hendur, á sama tíma og hinn stritandi lýður mundi búa við skort og harðræði. Í þessum punkti hafði Marx rétt fyrir sér. Þetta er raunsönn lýsing á ástandi heimsins enn í dag. Og ætti að hvetja alla góða menn til dáða við að koma böndum á ófreskjuna – kapítalismann – áður en verra hlýst af.
Þessi arfleifð úr hugmyndabanka Marx skerpti skilning minn á því, að hagfræðin, sem mér var kennd í Edinborg forðum (neo-classical) var bara hugmyndafræði í þjónustu kapítalismans. Þegar heimskapítalisminn brotlenti í kreppunni, kom Keynes honum til bjargar. Hann færði okkur “manual” – eins konar handbók – um það, hvers vegna og hvernig ríkið (lýðræðið) yrði að beita íhlutun til að hemja markaðsöflin til þess að gera kerfið starfhæft á ný. Þetta staðfesti með hagkvæmnisrökum það sem við sósíal-demókratar (lærisveinar Marx) þóttumst vita af reynslurökum (og af siðferðilegum ástæðum), nefnilega, að óbeislaður kaítalísmi væri manneskjufjandsamlegur. Við virkjuðum lýðræðið í baráttu gegn skrímslinu. Við stofnuðum stéttarfélög (stéttarbarátta, í jákveðnum skilningi) og fjöldaflokka til að heyja mannréttindabaráttu gegn auðvaldinu. Við virkjuðum lýðræðið til þess að breyta eigna- og tekjuskiptingunni í jafnaðarátt. Þess vegna heitum við jafnaðarmenn. Það er kjarninn í hugmyndafræði okkar. Því að með auknum jöfnuði aukum við frelsi einstaklingsins – mannréttindi hans.
2.
Þú heldur því fram, að Marx hafi verið vondur maður og að glæpsamnlegt stjórnarfar Leníns, Stalíns og Maós sé “óhjákvæmileg” niðurstaða af hugmyndakerfi Marx. Þú bendir á ritningarstaði máli þínu til sönnunar. Ég hirði ekki um ritningarstaði. Við kratar trúum ekki á óskeikulleik páfans og leitum ekki uppi ritningarstaði, okkur til halds og trausts. Enda eru margir ritningarstaðirnir. Einhvers staðar má finna fyrir því flugufót, að Marx hafi ekki útilokað á a efri árum að koma mætti á sósíalisma eftir leiðum lýðræðisins (þetta mun hafa verið í greinum hans í N.Y. Times). Samstarfsmaður hans og arftaki, Engels, var alla vega orðinn nokkuð klár á þessu undir lokin. Sósíalismi var alla vega eitthvað, sem átti að taka við, þegar kapítalismann hefði þrotið örendið. Hvorki Marx né Engels gerðu ráð fyrir, að valdaræningjar örfámennrar minnihlutaklíku í frumstæðu miðaldalénsveldi myndu kenna stjórnarfar sitt við sósíalisma.
Við jafnaðarmenn sækjum greiningu okkar á fólsku kapítalismans til Marx. Samt verðum við seint sakaðir um að vera alræðissinnar. Þvert á móti. Það hefur verið okkar hlutverk að virkja lýðræðið og beita því gegn auðvaldinu í þágu mannréttinda. Þetta höfum við gert, þrátt fyrir að hafa þegið hluta af hugmyndaarfi okkar frá Marx. Ef Rússland hefði verið lýðræðisríki (sem það sannanlega hvorki var né er), verður það að teljast afar ólíklegt , að hin sósíalíska hreyfing þar hefði endað í gúlagi Leníns og Stalíns.
Að vísu eru til frjálshyggjutrúboðar (Hayek og lærisveinar hans), sem halda því fram, að allt andóf gegn óbeisluðum kapítalisma, endi “óhjákvæmilega” í alræði. Hayek spáði því, að vöxtur ríkisvaldsins í velferðarríki jafnaðarstefnunnar mundi “óhjákvæmilega” enda í alræði (rétt eins og sóvétkommúnisminn). Þetta var og er bull. Það er þvert á móti. Óbeislaður kapítalismi (plutocracy) endar í alræði auðsins. Íhlutun ríkisvaldsins (lýðræðið), sem stuðlar að auknum jöfnuði lífsins gæða (ekki bara efnislegum verðmætum heldur líka mannrétindum) styrkir frelsið í andófi gegn alræðistilhneigingum. Þetta skildi Willy Brandt manna best. Einmitt þetta inspireraði ræður Olofs Palme. Alls staðar þar sem auðræðið er allsráðandi, er lýðræðið keypt og þar með feigt. Það eru margar tegundir af alræðisstjórnarfari – hvort heldur böðulshöndin er brún eða rauð. Gleymum því ekki.
3.
Við Íslendingar verðum nauðugir/viljugir að horfast í augu við það þessi misserin, að kapítalistar, sem fengu að vaða hér uppi, aðhalds- og eftirlitslaust, í skjóli hugmyndafræði frjálshyggjunnar, enduðu sem glæpamenn og þjóðníðingar. Kapítalisminn er nefnilega manneskjufjandsamlegur – ófreskja sem nærist á blóði fórnarlamba sinna – ef honum er ekki haldið í skefjum. Kapítalisminn á sér líka sín fórnarlömb. Og skrímslið er engan veginn dautt úr öllum æðum.
Seinustu áratugina hefur kapítalisminn farið hamförum um heimsbyggðina. Ef þú smalar saman á einn stað þeim einstaklingum, sem ráða yfir helmingnum af öllum auði rúmlega sex milljarða jarðarbúa, þá gætu þeir sennilega komist fyrir í einu partýi í höll Berlusconis á Sardíníu. Auðurinn, sem þetta lið stýrir (og í þessum hópi eru allir helstu valdaræningjar og þjófar í ríkjum þriðja heimsins) er meiri en nemur þeirri “þjóðarframleiðslu” , sem kemur í hlut þrjú þúsund og fimm hundruð milljóna manna. Það er m.ö.o. satt, sem Jeffrey Sachs hefur sagt (í End of Poverty), að mannkynið ræður yfir nægum auð og tækni til að útrýma örbirgðinni í okkar samtíð.
Í þessum skilningi er heimskapítalisminn glæpur. Hann ber ábyrgð á örkumlum og dauða hundruða milljóna saklausra fórnarlamba. Það er kaldhæðni sögunnar, að eini staðurinn á jarðarkringlunni seinasta aldarfjórðunginn, þar sem hefur tekist að lyfta hundruðum milljóna upp úr örbirgð til bjargálna er í Kína – undir stjórn arftaka Maós. Í Afríku fer ástandið versnandi. Í Suður-Ameríku sömuleiðis – þar til nú á allra seinustu árum, að einhver árangur er sýnilegur (t.d. undir Lula í Brazilíu og Chavez í Venezuela). Ég held, að það sem hvatti föður okkar til dáða við að rétta hlut fátæks fólks í hans nánasta umhverfi, hafi verið sú sannfæring hans, að örbirgð – mitt í allsnægtum – sé glæpur. Gleymum því ekki.
4.
Ég hef lengi haft mætur á Gunnari Dal og merku höfundarverki hans. Mér er minnisstætt, þegar hann lýsti einhverju sinni fyrir mér þeirri skoðun sinni, að hugmyndakerfi hindúismans – sem telst til helstu trúarbragða mannskepnunnar – væri í eðli sínu forkastanlegur fordæðuskapur. Samkvæmt þessu hugmyndakerfi er fólk um aldur og ævi dregið í dilka forréttinda og fordæmingar í nafni æðri forsjónar. Hinir ósnertanlegu eru úrhrök mannkynsins og skulu vera það um aldur og ævi.
Ég hef verið að lesa mér til um Islam og Vestrið. Það litla sem ég veit um fordæðuskap öfgahópa innan Islam (whahabistar), kemur mér ekki spánskt fyrir sjónir. Blint ofstæki réttlætt í nafni óskeikuls guðs, sem um leið kyndir undir hatri á vantrúuðum og villutrúarmönnum, sem réttlætir að þeim sé útrýmt. Fórnarlömb nasismans í helförinni, sem nú hafa rænt fátækt fólk í Palestínu landi sínu og lýðréttindum, og hafa umbreyst úr fórnarlömbum í böðla, réttlæta öll sín skammarlegu ódæðisverk sem hin guðsútvalda þjóð Javes. Allt það versta í amerískum kapítalisma – sem ég kynntist mér til mikillar armæðu á Bandaríkjaárunum – var vafið inn í hræsnisdruslur og skinhelgi bókstafstrúarinnar.
Hvarvetna um heimsbyggðina, þar sem rummungsþjófar hins alþjóðlega kapítalisma leggjast á auðlindir fátækra þjóða, kynda þeir undir og kosta blóðug ofbeldisverk og linnulausar styrjaldir, sem jafnan eru réttlættar með skírskotun til einhvers upphafins rétttrúnaðar, sem á að duga til að réttlæta glæpinn. Var þetta ekki einmitt birtingarmynd nýlendustefnunnar? Nýlenduherrarnir óðu um rænandi og ruplandi með byssuna í annarri hendi og bíblíuna í hinni. Satt að segja örvænti ég um það, að nokkurn tíma verði komið á þolanlegum friði í mannheimum, svo lengi sem þessi fordæðuskapur allur er enn við lýði og ræður örlögum fólks. Ég fær ekki betur séð, en að Marx hafi haft rétt fyrir sér, þegar hann sagði að trúarbrögð, hvaða nafni sem þau nefnast, séu “ópium handa lýðnum”.
Þetta er nú orðið lengra en ég ætlaði, kæri bróðir. Þú vitnaðir í upphafi í fjallræðumanninn, sem boðaði, að það sem þú vilt, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra. Kirkjan er fjarri því að hafa reynst vera samboðin fagnaðarerindi Krists. Það er eins með hugsjón sósíalismans, sem er náskyld kærleiksboðskap Krists, um að frelsa fátækt fólk frá áþján og afsiðun örbirgðarinnar, að fáir reynast hugsjóninni trúir í verki. Er það ekki hinn mannlegi harmleikur? Samt megum við ekki gefast upp. Lifi frelsi, jafnrétti og bræðralag.
Með bróðurlegum kveðjum,
Jón Baldvin
Jón Baldvin Hannibalsson
Ummæli við grein
11.9.2009 16:03:42Freyr
Þegar maður les svona skýran og vel skrifaðan texta er ekki laust við að maður vilji festa rauða rós í barminn og raula út undan sér "Fram þjáðir menn í þúsund löndum..."
kv.
Freyr
11.9.2009 18:19:55
Andrés Björgvin Böðvarsson
Ég vísa því út í hafsauga, Jón Baldvin, að þú getir talað fyrir munn allra krata um þeirra trúarlegu gjörðir og sannfæringar. Kristnin er vissulega ekki nauðsynlegur grundvöllur fyrir jafnaðarstefnu, en hún er alls ekki sérstök hindrun fyrir henni, nema þá í sérstökum afskræmdum útúrsnúningi bandarískra ofurprédikara og foxverja sem aldir eru upp við kommagrýluna við hverja öll frjálslynd hugsun og félagshyggja er kennd. Raunar á kristin hugsjón, að mínu mati, mun meiri samhljóm með jafnaðarstefnu heldur en kapítalisma og kommúnisma. Kratar geta því vel leitað uppi ritningarstaði okkur til halds og trausts ef svo ber undir.
11.9.2009 18:29:30
Helgi Jóhann Hauksson
Bestu þakkir fyrir frábær skrif, sem staðfesta fyrir mér að ég er í senn krati, marxisti, lýðræðissinni og (ný-)kommúnisti.
Ég vil heldur þýða „kommúnisti“ sem „samfélagssinni“ og það vísi til alls sem er sameiginlegt (common-) og viðurkenningar á samfélagsþörf og samfélagseðli mannsins sem frumforsendu velgegni hans, velferðar og framfara, og sem andheiti við „auðmagnssinni“ [kapitalisiti], fremur en „sameingarsinni“ eins og þrengri og eldri skilningur var á hugtakinu.
13.9.2009 17:04:38
Stefán Benediktsson
Rétt hjá Jóni! "it´s not the heat, it´s the humidity stupid". Það er lýðræðið sem gerir gæfumuninn og þessvegna er Sósíaldemókratía eina stjórnmálastefnan sem lifði af 20. öldina.
13.9.2009 18:24:11
Valur Brynjar Antonsson
Ánægjuleg umskipti. Má þá skilja það sem svo að íslenskir kratar eru aftur orðnir sósíalísktir kratar? Og hafa menn gert upp við frjálshyggjudraug þriðju leiðarinnar?
Sbr. grein í NEI
http://this.is/nei/?p=6524
,,...Evrópskir kratar þriðju leiðarinnar vildu hins vegar ekkert með markaðinn hafa að gera, persónulega. Þeir héldu af einlægni góðum málefnum á lofti, svo sem félagslegu réttlæti í gegnum velferðarkerfið, en enduðu sem verstu niðurskurðarmennirnir á sósíalískri hugsun, einmitt með tilvísun til markaðarins sem nú var hið óumflýjanlega lögmál —ekki bara óhjákvæmilegt, heldur á ábyrgð einhverra annarra. Þannig gátu þeir orðið kaþólskari en páfinn, inleitt mun sterkari útgáfu af markaðshyggju en Thatcher hefði getið látið sér dreyma um. Þeir innsigldu og stofnanavæddu þá hugsun að markaðslögmálin væri raunveruleikinn en lýðræðið væri siðferðislegur lúxus. Því Margrét var bara manneskja —litrík og mótsagnakennd valdníðslukerling. Hún stóð og féll á sínum eigin skoðunum; í þá daga var markaðurinn enn þá pólítiskur. En á tímum Blairs, Schröder og Person urðu markaðslögmálin algjör, vegna þess að þeir urðu eintóm verkfæri markaðarins —já, verkfæri einhvers afls sem þeir voru að sjálfsögðu á móti, svona í prinsíp."
bestu kveðjur og þakkir
17.9.2009 11:22:21
Kolbeinn
Það er nú meiri viðbjóðurinn að fylgjast með þessum uppgjafa hvítflibba úr utanríkisþjónustunni elta tíðarandann og uppgötva–skyndilega einmitt núna–að hann sé nú kommúnisti eftir allt saman, að Marx, Lenín, Trotský, Stalín og það hyski hafi bara verið vænstu grey sem hafi spúið engu nema heilögum sannleik og manngæskuhjali yfir lýðinn. Þá séu kapítalistar glæpamenn og morðingjar,því kapítalisminn sé „ófreskja sem nærist á blóði fórnarlamba sinna“ hvorki meira né minna og í raun sé ekkert frelsi að finna nema í helsi forsjárhyggjunnar. Sem reyndar má ekki kalla forsjárhyggju lengur. Vitanlega ekki. Makalaust hvað sagan endurtekur sig: Nú sem fyrr reyna sósíalistarnir að breyta sögunni og byrja á að breyta því hvað hlutirnir heita. „Íhlutun ríkisvaldsins“ heitir nú „lýðræði“ og minni spámenn boða svo að „kommúnistar“ heiti nú „samfélagssinnar“ og „kapítalistar“ séu „auðmagnssinnar“.
Það er þó bót í máli þegar maður les þessar löngu dauðu–mannfjandsamlegu–uppvakninga úr kommúnistaávarpinu koma skríðandi út úr penna pótentátans, að það er erfitt að trúa orði af því sem maðurinn ritar nú, áfjáður í byltingarhetjudóminn. Til þess er hann búinn að eyða of mörgum árum mígandi á sig yfir Davíð Oddssyni og svo skálandi hlæjandi í kampavínsveislum diplómatanna. Sem nú kemur á daginn að var allt ein „armæða á Bandaríkjaárunum“. Og á meðan fór Árni Bergmann um Reykjavík á reiðhjóli.
Samfylkingin bar gæfu til þess að sjá í gegnum lýðskrumið í síðasta prófkjöri. Nú skulum við sjá hvort vinstri vængurinn er ginkeyptari fyrir þessari sýndarmennsku.
29.9.2009 01:50:50
Svanur Sigurbjörnsson
Takk fyrir fína grein sem endranær kæri Jón Baldvin
Í nýlegu blaði alþjóðasamtaka húmanista (IHEU.org) er flokkur greina um hina "ósnertanlegu" í hinum ýmsu ríkjum heims, sérstaklega í Indlandi. Þetta vandamál að fólki sé ekki gefið tækifæri til að rísa upp úr örbyrgð vegna þess að það er fætt af lágstéttafólki, er enn verulega alvarlegt víða. Í Indlandi er velferðakerfið í molum og það hefur í raun aldrei verið byggt upp almennilega. Land sem þyrfti hve mest á dreifingu auðs að halda er í haldi fárra auðmanna og æðstu stétta sem erfa völdin. Fólkinu er haldið fáfróðu og trúuðu. Ég hef reynt hvernig það er að vera starfandi í goggunarröð Indverja og það er lexía í mannlegri niðurlægingu. Múrararnir sem þú nefndir í greinnini eru akkúrat þeir sem brjóta þarf niður. - Bestu kveðjur
30.9.2009 15:34:29
Svanur Sigurbjörnsson
Hann fer mikinn maðurinn sem skrifar hér að ofan athugasemd undir nafninu Kolbeinn. Hann virðist eftirnafnslaus og ætti frekar að heita Kolskakkur miðað við það sem hann skrifar og að hann talar við Jón Baldvin í þriðju persónu, rétt eins og þetta væri ekki blogg Jóns Baldvins sem hann setur athugasemd við.
Ef eitthvað er "viðbjóður" þá er það sú afskræming á orðum Jóns Baldvins sem Kolbeinn gerir. Umfjöllun Jóns Baldvins um Marx gerir hann ekki að kommúnista og hann sagði ekkert um að Lenin eða Stalín hafi verið í neinni líkingu við "vænsta grey". Ertu á amphetamíni Kolbeinn? Þá er það alegert rugl að tala um að Jón Baldvin lofi hér forsjárhyggju. Kanntu ekki muninn á forsjárhyggju og félagshyggju Kolbeinn, eða ertu bara í einhverju kasti að smyrja þessa hluti saman til að setja nógu groddaralega ofan í við Jón Baldvin? Það er naumast að þú ert viðkvæmur fyrir gagnrýni á kapitalismanum Kolbeinn. Getur þú útskýrt hvernig kapitalismi hjálpar þjóðum? Þegar Jón Baldvin setur orðið "lýðræði" í sviga aftan við "..íhlutun ríkisvaldsins" er það í því samhengi að það þurfi ríki til að skila lýðræðislegum stjórnarháttum þannig að mannréttindi skili sér. Auðvitað eru ekki allar íhlutanir ríkisvalds sjálfkrafa réttmætar eða góðar, en ef að þú kærðir þig um hefðir þú séð hvað Jón Baldvin á við með þessu. Jón Baldvin kom landinu í EES og það veitti landinu meira frjálsræði en nokkur sjálfstæðismaður hefur áorkað. Hann er nú ekki "mannfjandsamlegri" en svo. Þú segist eiga erfitt með að "trúa orði af því" sem Jón Baldvin skrifar. Ég bið þig um að reyna frekar fyrst að skilja það sem hann skrifar og anda svolítið rólegar áður en þú úthellir hneykslan þinni. Jón Baldvin er nú ekki "löngu dauð[ari]" en svo að hann vakti mikil viðbrögð hjá þér og á hann er hlustað víða. Getur þú skartað því?
Skrifa ummæli
| Nýjustu skilaboð |
| Erlingur Davíðsson 5.9.2010 21:06:59 Sæll Jón Baldvin, É... Ingólfur Margeirsson 5.9.2010 00:20:32 Kæri Jón! Takk fyrir... Kristinn 4.9.2010 23:35:16 Ég mæli með því að þ... Michael W 4.9.2010 01:34:36 Thanks -at least one... Kristinn M 31.8.2010 15:51:43 Sæll Jón Baldvin. M... |
